نیاکان ما برای مقابله با بحران بی آبی چه می کردند؟

مطلبی که یکی از  دوستانم در یکی از شبکه های اجتماعی درباره معایب سدسازی نوشته بود، مرا به این فکر برد که در کشور ما که همواره از خشکسالی و کم آبی رنج می برده است و اساسا در نقطه ای از کره زمین واقع شده است که حداقل 3 ماه از سال را خشک است، نیاکان ما در طول تاریخ بی آبی را چگونه مدیریت می کرده اند.

واقعیت این است که من متخصص آب نیستم، کارشناس سد هم نیستم، اصلا متخصص محیط زیست و منابع طبیعی هم نیستم. اما به عنوان یک انسان شناس اجتماعی سعی می کنم همواره حافظه تاریخی خودم را فعال نگهدارم و درس هایی را که  در طول تاریخ، آموزگاران متفکر ما باتجربیاتی که از ارتباط مستقیم با طبیعت این مرز و بوم کسب کرده اند و در اختیار ما قرار داده اند، از پس حافظه تاریخی مان بیرون بیاورم و اگر شد با دیگران هم به اشتراک بگذارم.

موضوع را با یک مثال ساده که مدت زیادی است ذهن مرا به خود مشغول کرده است، شروع می کنم. فرض کنید که قرار است آب منزل شما قطع شود. چیزی که حتی ما در خط استوا با متوسط بارندگی خیلی زیادتر از ایران امسال با آن روبرو بودیم (بحران بی آبی یک بحران جهانی شده است). برگردیم به مثال خودمان. شما فرصت دارید که ظرف چند دقیقه یکی دو ظرف را پر آب کنید و در چند روز آینده آن را مصرف کنید. موفق می شوید حدود 100 لیتر آب ذخیره کنید. حال سوال من این است: این ذخیره آب خود را  کجا و چگونه نگه می دارید؟ قطعا هیچ عقل سلیمی این مقدار اندک آب را در  داخل یک تشت پهن دهان گشاد نمی ریزد و آن را در معرض آفتاب قرار نمی دهد که بخشی از آن با نور خورشید سوزان تبخیر شود. تازه این تشت ما یک ترک کوچک هم در زیرش دارد و آب هم از آن نشت می کند.

نیاکان ما آب را که به درستی مایه حیات می نامیدند، در چنین تشتی نمی ریختند که در معرض آفتاب سوزان قرار بگیرد و تازه تشتی که به مرور کلی رسوبات در آن جمع می شود و خود معضلی می شود برای استفاده بهینه از آن. نیاکان ما آب را به زیر زمین می فرستادند تا هم به درستی نگهداری شود و هم با هدایت آن در مسیرهای صحیح می توانستند ذخیره بیشتری از آب برف و باران داشته باشند. برای همین است دوستان عزیز که تکنولوژی ذخیره و هدایت آب به صورت سنتی در کشور ما دیده می شود. قنات ها نمونه ای از این تکنولوژی هستند که با درایت و عقل جمعی نیاکان ما با رنج و مشقت زیاد و نبود دستگاه های مکانیزه حفاری، بحران بی آبی را مدیریت می کرده اند. قنات ها نمونه بسیار زیبایی از مشارکت مردم در حفاظت از منابع طبیعی است. قطعا این تکنولوژی و سازه عظیم زیرزمینی بدون همفکری، همکاری، اعتماد و اقدام به موقع اجتماعی امکان پذیر نبوده است. به نظر می رسد نیاکان ما بیشتر از ما تفکر جمعی داشته اند و با طبیعت مهربان تر بوده اند چرا که به درستی به این تشخیص رسیده بودند که بقای همه در گرو بقای طبیعت است.

حال به شدت وقت آن است که هر یک از ما از خود بپرسیم با منابع محدود آبی خود چگونه برخورد خواهیم کرد؟ آیا آن را در یک ظرف دهان گشاد بی در و پیکر در معرض نور آفتاب و رسوبات (که در مقیاس خیلی بزرگتر به آن سد می گویند) قرار می دهیم یا روش صحیحی برای نگهداری آن اتخاذ می کنیم.

پیروز و پاینده باشید

/ 1 نظر / 50 بازدید
بهزاد

درود بر شما دقیقاً تفاوت کار نیاکان ما با ما در همین پایدری منابع بوده و اکنون اگر به دنبال ریشه های بحران ابی و همچنین خشکی رودها و زیستگاهای طبیعی برویم دست اندازی غیر اصولی انسان مدرن را میبینیم...حفر چاه های عمیق-سد سازی-انحراف مسیر رودخانه ها-و شبکه های طولانی انتقال اب از مکانی به مکان دیگر یکی از عوامل اصلی بروز بحران ابی در کشور است و نشان میدهد دوری از ریبشه ها و گذشته چه اسیب هایی بر پیکر یک جامعه وارد میکند